Kolejowe przejścia graniczne (1918 - 1939)

Z Baza kolejowa
Skocz do: nawigacja, szukaj

Granica polsko-niemiecka

Granica w dwudziestoleciu międzywojennym ustalona została w oparciu o arbitraż państw Ententy, a także powstania zbrojne (wielkopolskie i śląskie) oraz plebiscyty. Miała ona 1912 km długości i przecięła tereny dawnych Prus, przez co rozbiła dość mocno tamtejszą sieć kolejową. Po analizie rozkładu jazdy widać, że wiele przejść granicznych zostało po prostu zamkniętych - linie kolejowe pozostały nieczynne, lub rozebrano je na odcinku granicznym. W północnej i środkowej części granicy czynne pozostały jedynie linie główne z ruchem międzynarodowych pociągów dalekobieżnych. Na Śląsku utrzymano natomiast ruch pociągów lokalnych, choć w ograniczonej liczbie.

Przejścia czynne

Lp. Stacje (posterunki) graniczne Obecny numer D29 Opis
1. Strzebielino Morskie Bożepole Wielkie 202 W ruchu granicznym 2 pary pociągów międzynarodowych: 101/102 Berlin - Królewiec oraz 121/122 Lębork - Gdańsk.
2. Chojnice Wierzchowo Człuchowskie 203 W ruchu granicznym 3 pary pociągów pospiesznych: 701/702 i 901/902 relacji Berlin - Ejdkuny i 703/704 relacji Berlin - Tylża. Pociągi te prowadziły wagony bezpośrednie m.in. do Rygi i Paryża.
3. Kaczory Piła Główna 18 Przejście graniczne czynne dla dwóch par pociągów osobowych: 1051/1052 Miasteczko Kraińskie (ob. Miasteczko Krajeńskie) - Piła Główna i 1023/1026 Bydgoszcz Główna - Piła Główna.
4. Drawski Młyn Krzyż 351 Przez przejście graniczne kursowały 2 pary pociągów osobowych, zaś trzecia (z Poznania) kończyła bieg w Drawskim Młynie.
5. Zbąszyń Zbąszynek 003 Wytyczenie granicy na zachód od jeziora Błędno spowodowało konieczność budowy nowej stacji granicznej w Zbąszynku oraz dość znacznej korekty okolicznych linii kolejowych. Granicę przekraczały tutaj 4 pary pociągów dalekobieżnych: 1305/1306 Warszawa - Berlin, 1301/1302 Warszawa - Ostende, 511/512 Stołpce - Warszawa - Paryż - Warszawa - Niegorełoje i 1303/1304 Stołpce - Berlin - Niegorełoje. Oprócz nich kursowały jeszcze 2 pary międzynarodowych pociągów lokalnych.
6. Lasocice Wschowa 14 Linią kursowały 2 pary pociągów międzynarodowych osobowych relacji Leszno - Głogów (bez zatrzymania w Lasocicach, z kontrolą graniczną na stacji w Lesznie), zaś do przygranicznych Lasocic dojeżdżały 3 pary pociągów z Leszna. Warto dodać, że obecna granica województw: Wielkopolskiego i Lubuskiego przebiega dokładnie w miejscu dawnej Granicy Państwa.
7. Rawicz Korzeńsko 271 Granicę przekraczały 2 pociągi osobowe oraz pociąg pospieszny 801/802 relacji Wrocław - Gdańsk - Wrocław. Do Rawicza docierały również 2 pociągi osobowe z poznania. Obecnie granica województw: Wielkopolskiego i Dolnośląskiego przebiega w miejscu granicy państwa.
8. Zduny Milicz 281 Przez przejście przejeżdżały 3 pary pociągów, w tym pociąg 1111/1112 prowadzący wagony m.in. do Strasburga. Do Zdun dojeżdżały także 4 pociągi osobowe z kierunku Krotoszyna.
9. Pawłów Wielkopolski Międzybórz Sycowski 355 Granicę przekraczały 2 pary pociągów osobowych.
10. Łęka Kostów 272 Na odcinku granicznym kursowała zaledwie jedna para pociągów pasażerskich, do Łęki docierała też jedna para pociągów osobowych z Kępna.
11. Pawonków Pludry 61 Kursowały 2 pary pociągów osobowych, trzecia kończyła bieg w Pawonkowie.
12. Strzybnica Brynek 175 Granicę przekraczały 2 pary pociągów osobowych, zaś 5 par kończyło bieg w Strzybnicy.
13. Rojca Bytom Północny 131 Przez granicę kursowały 4 pary pociągów osobowych, dwa z nich zaczynały bieg w Tarnowskich Górach, zaś kolejne dwa - w Radzionkowie.
14. Chorzów Bytom 131 Granicę przekraczało aż 13,5 pary pociągów osobowych, nie było tutaj pociągów dalekobieżnych.
15. Ruda Śląska Zabrze 137 Do Rudy Śląskiej dojeżdżało 14 par pociągów pasażerskich, a granicę przekraczało 13 par. 2 pary kursowały tylko 2 dni robocze.
16. Zabrze Makoszowy Zabrze Makoszowy Kopalnia 141 Na linii kursowało 5 par pociągów w kierunku Sośnicy.
17. Sumina Górki Śląskie 140 Granicę przekraczało 5 par pociągów pasażerskich, kursujących w kierunku Raciborza.
18. Olza Chałupki 158 W 1938 roku po zajęciu Zaolzia przez Polskę, na przejściu tym pojawiły się pociągi tranzytowe. W 1939 roku 7,5 pary pociągów kursowało tranzytem bez zatrzymania w Chałupkach przez przejście do polskiego Bogumina, do tego dochodziły 2 pary połączeń lokalnych z Olzy do Chałupek.
Granica z Prusami Wschodnimi
19. Gardeja Gansee (Gardeja) 207 Po wytyczeniu granicy Niemcy zbudowali po swojej stronie stację Gardeja, która funkcjonowała do 1947 roku. Z Polski do Niemiec w 1939 roku kursowały 2 pociągi, zaś w kierunku przeciwnym - trzy.
20. Jamielnik Iława Główna 353 Przez granicę kursowały 2 pary pociągów osobowych, do Jamielnika docierała również trzecia para z Torunia.
21. Rakowice Iława Główna 9 W 1939 roku do Rakowic i przez przejście kursowała zaledwie jedna para pociągów osobowych.
22. Grajewo Prostki 38 Przez granicę kursowały 2 pary pociągów osobowych, zaś trzecia dojeżdżała do stacji w Grajewie.
23. Raczki Cimochy 39 Przez przejście przejeżdżała jedna para pociągów.

Inne

Lp. Stacje (posterunki) graniczne Obecny numer D29 Opis
1. Zamostne Rybno Kaszubskie 230 Linia kolejowa rozebrana na odcinku granicznym od 1919 roku, po stronie polskiej ruch do Zamostnego w liczbie dwóch par pociągów osobowych.
2. Kętrzyno Nawcz 229 Linia kolejowa rozebrana na odcinku granicznym, ruch do Kętrzyna w liczbie dwóch par pociągów osobowych.
3. Lipusz Róg 212 Linia rozebrana na odcinku transgranicznym, ruch pociągów do Lipusza prowadzony na głównej linii (Kościerzyna - Chojnice).
4. Chojnice Brzeźno Człuchowskie 210 Linia rozebrana na odcinku transgranicznym, w 1926 roku uruchomiono łącznik z Brzeźna do Wierzchowa Człuchowskiego, rozebrany w 1939 roku po wybuchu wojny.
5. Dorotowo Kujan 240 Linia prawdopodobnie zdemontowana na odcinku granicznym, po polskiej stronie czynna do stacji Dorotowo (2 pary pociągów pasażerskich).
6. Dziembówko Piła Kalina 354 Linia rozebrana na odcinku granicznym, po polskiej stronie do Dziembówka kursowały 3 pary pociągów osobowych.
7. Ujście Południowe Ujście Noteckie 374 Granica przecięła linię kolejową pomiędzy stacjami Mirosław Ujski i Ujście Noteckie (wówczas Usch). W 1926 roku nad samą granicą uruchomiono przystanek Ujście (później Ujście Południowe), do którego docierały 2 pary pociągów pasażerskich.
8. Międzychód Wierzbno 363 Linia kolejowa rozebrana w latach 1920 - 1939, pociągi pasażerskie kursowały do Międzychodu z trzech kierunków.
9. Kargowa Kopanica 357 Linia rozebrana na odcinku granicznym, do Kopanicy kursowały 3 pary pociągów osobowych z Wolsztyna (z czego jedna w dni robocze).
10. Kębłowo Świętno 371 Linia kolejowa rozebrana na odcinku granicznym w latach 20., do Kębłowa kursowały 2 pary pociągów osobowych z Wolsztyna.
11. Henrykowo koło Leszna Laskowa - Linia kolejowa łącząca Dworzec Mały w Lesznie z Górą Śląską została rozebrana w latach 20. wraz z nastaniem granicy państwowej. Nigdy nie została już odbudowana.
12. Bojanowo Zaborowo 372 Linia nieczynna na odcinku do Zaborowa.
13. Rawicz Wodniki 362 Linia kolejowa nieczynna od Rawicza do przystanku Wieża.
14. Gęsia Górka Syców 181 Linia kolejowa nieczynna na odcinku granicznym, do Gęsiej Górki docierały 2 pary pociągów z Kępna.
15. Rychtal Bukowa Śląska 307 Linia nieczynna na odcinku granicznym, po polskiej stronie do stacji Rychtal docierały 2 pary pociągów, zaś kolejne 2 do stacji w Kępnie Zachodnim.
16. Lubliniec Ciasna 143 Po linii nie kursowały pociągi pasażerskie.
17. Orzegów Zabrze Biskupice 189 Brak pociągów przekraczających granicę - do Orzegowa dojeżdżało 8 par pociągów osobowych, wszystkie w dni robocze.
18. Ruda Południowa Zabrze Wschód 166 Ruch pasażerski na linii odbywał się do 1922 roku, później pociągi pasażerskie nie kursowały.
Granica z Prusami Wschodnimi
19. Zawdzka Wola Kisielice 232 Odcinek graniczny był rozebrany, do Zawdzkiej Woli docierały 2 pary pociągów.
20. Uzdowo Brzeźno Mazurskie - Na odcinku granicznym tor został rozebrany, zaś do Uzdowa nie docierały pociągi pasażerskie.
21. Działdowo Zakrzów Sarnowo 216 Na linii brak pociągów pasażerskich.
22. Chorzele Opaleniec Mazurski 35 Do Chorzeli kursowały pociągi pasażerskie w liczbie dwóch par, dalej linia prawdopodobnie była rozebrana.
23. Dłutowo Kolno - Po wytyczeniu granicy kilkukilometrowy odcinek po stronie polskiej rozebrano, a ponownie otwarto w 1941 roku. Po wojnie cała linia od Pisza została rozebrana.


Granica polsko-gdańska

Granica ta została ustanowiona przez państwa zachodnie w 1920 roku i liczyła 139 kilometrów. Wolne Miasto Gdańsk objęło swym zasięgiem miasta Gdańsk i Sopot, a także tereny Wielkich Żuław. Krótko (do 1921 roku) przebiegała tędy jedyna linia, łącząca Polskę z jej wybrzeżem. Później zbudowana została linia z Kokoszek do Gdyni, a następnie Magistrala Węglowa, umożliwiająca przewóz surowców (głównie węgla) do portu w Gdyni. Co ciekawe, linie kolejowe na terenie Wolnego Miasta Gdańska obsługiwane i utrzymywane były przez PKP, ponadto wszystkie przejścia graniczne z Polską po utworzeniu granicy pozostały czynne. Po większości prowadzony był tylko lokalny ruch pociągów pasażerskich, z wyjątkiem głównej linii Malbork - Tczew - Gdańsk Główny - Gdynia Główna, gdzie kursowały pociągi dalekobieżne. Niektóre z nich były pociągami tranzytowymi - zwolnionymi z odprawy celnej.

Lp. Stacje (posterunki) graniczne Obecny numer D29 Opis
1. Gdynia Główna Sopot 202 Przez przejście kursowało kilkanaście pociągów tranzytowych z Polski m.in. na Hel i do Gdyni. Na terenie Wolnego Miasta nie zatrzymywały się i przejeżdżały bez kontroli celnej. Kilkanaście następnych pociągów miało kontrolę paszportową oraz zatrzymywało się w Gdańsku. Wśród nich były zarówno pociągi osobowe, jak i dalekobieżne pospieszne.
2. Gdańsk Kokoszki Kiełpinek 234 Przez granicę kursowały 3 pociągi w kierunku Starej Piły i 2 pociągi w kierunku Gdańska.
3. Stara Piła Łapino 229 Ze Starej Piły do Pruszcza kursowały 4 pociągi osobowe, zaś w przeciwną stronę 3 pociągi, wszystkie obsługiwane wagonem motorowym.
4. Gołębiewko Sobowidz 233 Przez granicę przejeżdżały 4 pociągi w kierunku Skarszew oraz 5 w kierunku Pszczółek (jeden pociąg w dni robocze).
5. Tczew Pszczółki 9 Na odcinku granicznym, po polskiej stronie znajdował się też przystanek osobowy Miłobądź (ob. Miłobądz). Trasą tą kursowało kilkanaście pociągów tranzytowych, łączących Polskę z wybrzeżem. Kilkanaście innych miało kontrolę paszportową w Tczewie i Pszczółkach.
6. Tczew Szymankowo 9 Przejście położone w korytarzu, łączącym Niemcy z Prusami Wschodnimi. W kierunku Szymankowa kursowały 4 pociągi pospieszne z Berlina oraz 1 z Gdańska, do tego 4 pociągi osobowe. W kierunku przeciwnym 5 pociągów osobowych oraz 5 pospiesznych do Berlina (1 przez Gdańsk). Jeden z pociągów (Malbork - Gdańsk - Malbork) nie zatrzymywał się w Tczewie i był wolny od wizy paszportowej.


Granica polsko-litewska

Granica pomiędzy powstałymi po I wojnie światowej państwami ukształtowała się dopiero w 1922 roku, gdy do Polski przyłączona została Litwa Środkowa - państwo utworzone w wyniku powstania, istniejące w latach 1920 - 1922.

Przejścia czynne

Lp. Stacje (posterunki) graniczne Obecny numer D29 Opis
1. Zawiasy Vievis (Jewie) - Przez granicę przejeżdżały 2 pary pociągów relacji Wilno - Kowno - Wilno. Po stronie polskiej kontrola graniczna odbywała się na stacji węzłowej Landwarów. Do nagranicznych Zawiasów dojeżdżało 8 par pociągów.

Inne

Lp. Stacje (posterunki) graniczne Obecny numer D29 Opis
1. Orany Varėna (Orany) - Linia rozebrana w okresie międzywojennym. Odgałęziała się przy powstałej granicy od linii Grodno - Wilno.


Granica polsko-łotewska

Granica polsko-łotewska była jedną z najkrótszych - liczyła zaledwie 103 kilometry i znajdowało się tu tylko jedno przejście graniczne. Nad samą granicę prowadziła również linia kolejowa z Woropajewa do Druji, gdzie docierały 2 pary pociągów pasażerskich.

Lp. Stacje (posterunki) graniczne Obecny numer D29 Opis
1. Turmont Zemgale - Na dawnej kolei warszawsko-petersburskiej granicę przekraczały 3 pary pociągów dalekobieżnych, mających od Podbrodzia taryfę osobową. Jeden z tych pociągów prowadził wagony bezpośrednie z Kowna i Królewca.

Granica polsko-radziecka

Granica ta liczyła 1407 kilometrów i jej przebieg ustanowiony został dopiero po wojnie polsko-bolszewickiej w 1922 roku. Polska graniczyła z dwiema sowieckimi republikami: ukraińską i białoruską SSR. Niestety, mimo tak długiej granicy istniało na niej tylko 6 czynnych przejść - wynika to ze słabo rozbudowanej sieci linii kolejowych w byłym zaborze rosyjskim. Granica przecięła też trzy połączenia, po których nie prowadzono ruchu pociągów międzynarodowych.

Przejścia czynne

Lp. Stacje (posterunki) graniczne Obecny numer D29 Opis
1. Zahacie Farynowo - Linia przebiegała ze stacji węzłowej w Królewszczyźnie przez granicę w kierunku Połocka. W 1936 roku granicę przekraczała jedna para pociągów, która później w 1939 roku kursowała już tylko w poniedziałki i piątki. Przed samym wybuchem wojny do Zahacia docierał również pociąg z Wilna.
2. Olechnowicze Radoszkowiczy - Krótki odcinek od stacji węzłowej w Mołodecznie (30 kilometrów) do Olechnowicz w 1936 roku pokonywały 2 pary pociągów, z których jedna przejeżdżała przez granicę. W 1939 roku do Olechnowicz docierały 3 pary pociągów. Ruch na odcinku granicznym odbywał się tylko w środy.
3. Stołpce Niegorełoje - Przejście położone na ważnej linii kolejowej, łączącej Brześć z Mińskiem. W 1936 roku granicę przekraczały 2 pary pociągów pospiesznych, prowadzące m.in. wagony z Paryża, Berlina (od strony zachodniej). Dalej na wschód realizowano połączenie z Moskwą. Pociągi normalnotorowe od strony zachodniej docierały do Niegorełojów, natomiast ze wschodu do Stołpców. Oprócz nich, w 1939 roku kursowały 4 pary pociągów osobowych do Baranowicz, Brześcia i Białegostoku.
4. Mikaszewicze Żytkowiczy - Przejście graniczne, położone 47 kilometrów od stacji węzłowej w Łunińcu. Do Mikaszewicz docierało 5 par pociągów (w 1936 trzy pary), m.in. z Warszawy Wileńskiej. Dalej granicę przekraczała 1 para pociągów, kursująca w poniedziałki i piątki.
5. Mohylany Szepietówka - Linia czynna w ruchu dalekobieżnym, granicę przekraczała 1 para pociągów, prowadząca wagony z Warszawy do Szepietówki. Pociąg ten nie zatrzymywał się w Mohylanach (kontrola graniczna w Zdołbunowie). Do stacji tej docierały natomiast 3 pary pociągów osobowych.
6. Podwołoczyska Wołoczyska - Linią tą realizowano połączenie Lwów - Odessa, a granicę przekraczała jedna para pociągów z Lwowa, natomiast druga para (z Tarnopola) kończyła bieg na stacji w Podwołoczyskach.

Inne

Lp. Stacje (posterunki) graniczne Obecny numer D29 Opis
1. Ostki b.d. - Po linii z Kowla do Kijowa nie prowadzono planowego ruchu międzynarodowego, natomiast po polskiej stronie do Ostek kursowała jedna para pociągów (w 1939 roku dwie pary).
2. Łanowce b.d. - Na linii z Tarnopola przez Zbaraż do Łanowców kursowały 2 pary pociągów, natomiast ruch pociągów przez granicę nie był prowadzony.
3. Husiatyn b.d. - Linia kolejowa z Tarnopola do Jarmolińców, nieczynna w ruchu międzynarodowym - pociągi od strony polskiej docierały do Husiatyna. W 1939 roku do stacji tej docierały 2 pary pociągów osobowych, w tym jedna ze Stanisławowa.

Granica polsko-rumuńska

Granica ta miała 338 kilometrów długości i ukształtowała się ostatecznie w sierpniu 1919 roku. Wcześniej przez kilka miesięcy niewielki obszar Polski poniżej Stanisławowa kontrolowany był przez Rumunię. Ostatecznie granica wyznaczona została wzdłuż dawnej granicy bukowińsko-galicyjskiej.

Lp. Stacje (posterunki) graniczne Obecny numer D29 Opis
1. Jasienów Polny Stefanesti - Linia kolejowa z Czortkowa do Kołomyji została dwukrotnie przecięta przez granicę państwową. Odcinek pomiędzy polskimi stacjami granicznymi miał 23 kilometry. Pomiędzy rumuńskimi stacjami granicznymi znalazł się przystanek Prelipce. Obydwie granice pokonywały 3 pary pociągów, z których dwie (w tym jedna Warszawa - Zaleszczyki - Warzawa) nie zatrzymywały się na terytorium Rumunii. Kontrola paszportowa odbywała się tylko dla jadących do lub z Rumunii. Oprócz nich, do Zaleszczyk docierały 2 pary pociągów z Rumunii, obsługiwane przez kolej CFR. Także 2 pary pociągów docierały do Jasienowa od strony Kołomyji.
2. Zaleszczyki Schit
3. Śniatyn Oraseni - Granicę przekraczało 6 par pociągów, z których dwie pary pociągów pospiesznych prowadziły wagony m.in. z Berlina, Ostendy, Wiednia, Warszawy i Pragi do Bukaresztu, Worochty czy Kut. Kursowały również pociągi osobowe z Lwowa i Stanisławowa. Kontrola paszportowa niektórych pociągów prowadzona była tylko na jednej stacji granicznej przez wspólne polsko-rumuńskie służby.
4. Kuty Vijnita (Wyżnica) - Przebieg granicy podzielił również linię z Wyżnicy do Kut, które były zarówno stacją graniczną, jak i jedyną po stronie polskiej (odległość pomiędzy nimi wynosi 2 kilometry). Do Kut docierała jedna para pociągów, prowadzących wagon bezpośredni ze Śniatyna. Kontrola paszportowa odbywała się w nim tylko dla podróżujących z lub do Rumunii.

Granica polsko-czechosłowacka

Zmiany granicy polsko-czechosłowackiej zostały dokładnie opisane tutaj.